Słownik » Guma arabska

Jedną z najważniejszych substancji stosowanych w przygotowaniu matrycy do druku płaskiego jest guma arabska.

Otrzymuje się ją z akacji senegalskiej, drzewa, które występuje w Afryce: w Senegalu (stąd nazwa) i Sudanie. Drzewa te przystosowując się do pory suchej gromadzą pod korą żywicę, dzięki której są w stanie długo przetrwać bez wody. Właśnie w porze suchej nacina się je, aby pozyskać cenną substancję. Guma wycieka przez nacięcia i formuje się w sople i kryształki (podobne do tych, które otrzymywane są na przykład z bardziej nam bliskiej sosny). Zaschniętą żywicę zbiera się i transportuje do miejsc, w których jest sortowana i dystrybuowana.
Aby uzyskać gumę użyteczną do pracy na kamieniu, należy kryształki rozpuścić w wodzie, najlepiej destylowanej z dodatkiem paru kropel formaliny. Dodaje się ją dlatego, że roztwór jest substancją organiczną, łatwo poddającą się działaniu bakterii i w związku z tym szybko się psuje (pleśnieje). Uzyskana w ten sposób śluzowata ciecz wykorzystywana jest do trawienia sama lub z dodatkiem kwasu.

Gumę arabską przygotowaną już do użytku można również nabyć w sklepie z materiałami graficznymi. Jest już wówczas rozpuszczona i wzbogacona w substancje (min. fenol), które zapobiegają jej psuciu.

Z chemicznego punktu widzenia guma arabska jest mieszaniną wapnia, magnezu i soli potasowych, jednego lub więcej zestawienia kwasów o koloidalnej naturze. Nie można dokładnie sprecyzować proporcji tych składników, ponieważ kryształki, z których powstaje, zbierane są w różnych częściach Afryki w różnym czasie i, podobnie jak macierzyste drzewa akacji senegalskiej, podlegają rozmaitym czynnikom atmosferycznym, w tym również skażeniom środowiska.

Guma arabska zawiera naturalny polimer - metaarabinę. Polimery (gr. polýs ‘liczny’ + gr. méros ‘część’) są naturalnymi lub syntetycznymi substancjami makrocząsteczkowymi złożonymi z dużej ilości powtarzalnych merów (części, powtarzającej się grupy atomów), powstałymi przez połączenie na drodze polimeryzacji jednakowych lub różnych monomerów. Prócz metaarabiny w gumie arabskiej, inne naturalne polimery to na przykład celuloza, białko, kauczuk.

Żywica akacji senegalskiej, jak łatwo się domyślić, nie jest wykorzystywana jedynie w litografii. Głównym jej odbiorcą jest przemysł spożywczy. Dodaje się ją do cukierków i słodyczy, a nawet do napojów gazowanych jako stabilizator (E414).

Oprócz tej substancji do pracy na kamieniu można stosować dekstrynę lub wydzielinę krzewu południowo amerykańskiego - meqsuite. Dekstryny są produktami niezupełnego rozkładu skrobi lub glikogenu; mają wygląd białego albo żółtawego proszku, a rozpuszczając się w wodzie tworzą roztwór koloidalny. Na skalę przemysłową dekstrynę otrzymuje się m.in. z mąki ziemniaczanej. Stosowana jest w przemyśle włókienniczym i papierniczym, do wyrobu klejów i atramentów.

Anna Trojanowska